Saturday, 16 January 2010 10:55

Xạ phẫu bằng dao gamma quay (rotating gamma knife): Một phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn cho u sọ hầu (craniopharyngioma)

Read 4594 times
U sọ hầu là u nội sọ, ngoài trục, phát triển chậm, được mô tả đầu tiên bởi Zenker năm 1857. Mott và Barrett (1899) cho rằng u sọ hầu phát triển từ tuyến yên – hầu họng hoặc túi Rathke, nhưng đến năm 1932 Cushing giới thiệu thuật ngữ u sọ hầu (craniopharyngioma).

Về sinh lý bệnh học của u sọ hầu thì các tác giả cho rằng u có nguồn gốc phát triển từ các biểu mô còn sót lại của khe Rathke dọc theo vùng hầu họng đến vùng yên bướm, não thất ba. U sọ hầu được chia làm 2 loại:

+ U men răng: thường có biểu hiện dạng nang, kèm theo phần đặc trong nang chứa dịch và có nhiều màu sắc khác nhau. Phần đặc gồm những keratin ướt, vôi hóa loạn dưỡng, những bè cơ khối dị bào và những biểu mô trụ hoặc vảy, hiện tượng  xơ hóa và viêm rải rác là kết quả của sự bám dính của tổ chức đặc đến những cấu trúc lân cận, loại này thường có vôi hóa và hay gặp ở trẻ em.

+ Loại u nhú: Bao gồm thành phần đặc, hoặc có cả đặc và dịch, thành phần đặc chiếm ưu thế, thường không có vôi hóa, mô học có các tế bào vảy, u hay gặp ở vùng trên yên và ở người lớn

Về lâm sàng: Bệnh nhân thường có đau đầu kèm theo nôn hoặc buồn nôn, giảm thị lực do u chèn dây giao thoa thị giác. Bệnh thường có các biểu hiện của rối loạn bài tiết hormon như phát triển dậy thì muộn, dậy thì sớm, suy các hormon gây đái nhiều... Một số bệnh nhân có các triệu chứng khác như mệt mỏi hay bị nhiễm trùng và khả năng chịu lạnh kém...

Về chẩn đoán: bệnh nhân cần được khám lâm sàng bao gồm cả khám chuyên khoa mắt, sinh hóa, nội tiết và chụp CT, MRI... để đánh giá mức độ bệnh.

Về điều trị: Hiện có nhiều phương pháp điều u sọ hầu như: Điều trị nội khoa; Phẫu thuật mở (PT vi phẫu) cấy hạt phóng xạ Y-90, Xạ trị bằng máy gia tốc từ ngoài, xạ phẫu bằng dao gamma quay...

Xạ phẫu bằng dao gamma (gamma knife) được sử dụng đầu tiên vào năm 1968 bởi giáo sư Lar-Leksell người Thuỷ Điển để điều trị u não, trong đó có u sọ hầu và kết luận phương pháp điều trị này là an toàn, hiệu quả cao. Sau 4 thập kỷ, xạ phẫu bằng dao gamma ngày càng được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới đặc biệt là các nước phát triển. Hệ thống dao gamma ngày càng được cải tiến. Xạ phẫu bằng dao gamma cho u sọ hầu ngày càng được lựa chọn nhiều vì đây là phương pháp đơn giản, ít xâm nhập an toàn cho người bệnh, phương pháp này được xem như là sự lựa chọn cho các trường hợp điều trị bổ trợ cho tổn thương còn sót sau phẫu thuật hay tái phát sau phẫu thuật mở hoặc bệnh nhân không thể phẫu thuật hay bệnh nhân từ chối phẫu thuật mở.

Nguyên lý của xạ phẫu bằng dao gamma là sự hội tụ chính xác của nhiều chùm tia bức xạ vào tổn thương.

 

Ảnh 1: Hệ thống dao gamma quay (do Hoa Kỳ sản xuất)
tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu - Bệnh viện Bạch Mai

 

Tháng 7 năm 2007 hệ thống xạ phẫu bằng dao gamma quay (rotating gamma knife) do Hoa Kỳ sản xuất lần đầu được ứng dụng tại Trung tâm Y học hạt nhân và ung bướu Bệnh viện Bạch Mai. Đến nay hệ thống này đã điều trị cho hàng ngàn bệnh nhân có bệnh lý sọ não, trong đó có u sọ hầu. Hệ thống này có ưu điểm hơn dao gamma cổ điển là thay cho mũ cố định nặng nề của dao gamma cổ điển là hệ thống collimator quay đầu bệnh nhân, hệ thống định vị tự động có độ chính xác cao, có kết nối với hệ thống CT, MRI mô phỏng đã giúp cho việc điều trị thuận tiện, chính xác và an toàn.

Hình 1: Sơ đồ khối u nhỏ vùng R nơi khối u xuất phát giữa dây thần kinh thị và ổ TB vảy, khối u có thể tồn tại và phát triển ở vị trí này, (R-site) là vị trí khó, có thể điều trị hiệu quả bằng hệ thống xạ phẫu dùng dao gamma quay

Trong các yếu tố tiên lương như tuổi, kích thước khối u còn có đặc điểm khi lập kế hoạch điều trị là vị trí nguồn gốc xuất phát của u sọ hầu dọc từ ổ tế bào vảy đến sàn não thất III, việc không lấy bỏ được, hoặc không thể lấy hết tế bào là nguyên nhân chính gây tái phát. Việc phẫu thuật cố lấy bỏ tối đa có thể gây nguy cơ suy thần kinh nội tiết và thị lực, do vậy việc điều trị và vùng xuất phát R của u sọ hầu bằng xạ phẫu dao gamma thay cho phẫu thật mở lấy bỏ khối u và giảm tỉ lệ suy thần kinh nội tiết.

Trong hơn 2 năm, từ tháng 7/2007 đến nay (12/2009) hệ thống xạ phẫu bằng dao gamma quay gắn với CT, MRI mô phỏng (CT Sim), Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, bệnh viện Bạch Mai đã điều trị cho hàng nghìn bệnh nhân u não và các bệnh lý nội sọ khỏc, trong đó có rất nhiều bệnh nhân u sọ hầu phức tạp hoặc đã thất bại với các phương pháp điều trị khác. Kết quả điều trị và theo dõi bệnh nhân cho thấy dao gamma quay có các ưu điểm vượt trội so với dao gamma cổ điển. Hệ thống dao gamma quay tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu có thể kết nối với hệ thống CT, MRI, PET/CT mô phỏng đã giúp cho việc điều trị thuận tiện, chính xác và an toàn. Hệ thống collimator quay giúp giảm liều tại các vùng quan trọng của não như vùng hạ đồi, giao thoa thị giác, dây thần kinh mắt, tuyến yên, do vậy đã làm tăng tỉ lệ kiểm soát và khỏi bệnh đồng thời giảm tối thiểu các ảnh hưởng trên thần kinh nội tiết cho bệnh nhân. Các yếu tố tiên lượng thường dựa vào đặc điểm tự nhiên của khối u, kích thước u, tuổi, các phương pháp điều trị trước xạ phẫu, kinh nghiệm điều trị cũng như liều xạ phẫu…

Xạ phẫu bằng dao gamma quay là phương pháp hiệu quả, an toàn cho các trường hợp bệnh nhân sau mổ mở còn sót lại hoặc tái phát cũng như các phương pháp điều trị khác không thực hiện được.

Một số hình ảnh minh họa
Ca thứ nhất: Bệnh nhân Ng. T. Ng. 30t. Chẩn đoán: U sọ hầu
h 3
Trước điều trị: Bệnh nhân đau đầu, giảm thị lực, rối loạn nội tiết, kích thướckhối u 2,6x3cm,giãn não thất

h 4

Sau điều trị 12 tháng: Các triệu chứng lâm sàng được cải thiện tốt, hết các biểu hiện suy tuyến yên. Kích thước khối u giảm rất nhiều, còn <1cm

Ca thứ hai: Bệnh nhân: Nam 52 tuổi. Chẩn đoán: U sọ hầu, kích thước khối u: 1,5cm.  vào viện vì đau đầu, giãn não thất, suy tuyến yên: Bệnh nhân được chỉ định là  xạ phẫu bằng dao gamma quay liều 12 Gy

h 5b
Trước điều trị
Đau đầu, u kt 1,5cm
Sau ĐT 18 tháng, Lâm sàng tốt
hết suy yên, u tiêu biến hết

PGS.TS Mai Trọng Khoa, Ths Vương Ngọc Dương và CS

Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Tem dan Don vi Gen tri lieu 1

logo vinmec

Hỗ trợ  

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
Hotline: 1900575758 phím 2

Clip

Đối tác chiến lược

chung cư imperia garden

Quảng cáo

Banner

Hình ảnh tiêu biểu

Đối tác chiến lược

chung cư imperia garden

Thống kê

Members : 7343
Content : 1268
Web Links : 3
Content View Hits : 358396