Monday, 27 November 2017 06:46

Hiệu quả điều trị u dây thần kinh số VIII bằng dao gamma quay tai trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai; ca lâm sàng minh họa

Read 606 times

Hiệu quả điều trị u dây thần kinh số VIII bằng dao gamma quay tai trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu Bệnh viện Bạch Mai; ca lâm sàng minh họa

GS.TS Mai Trọng Khoa; Ths. BS Vương Ngọc Dương

Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu bệnh viện Bạch Mai

1.Đại cương

U dây thần kinh số VIII (thần kinh thích giác) còn gọi là u bao dây thần kinh tiền đình chúng bắt nguồn từ nhánh tiền đình của dây VIII (dây VIII có 2 nhánh tiền đình và ốc tai) là u của tế bào Schwann nằm trong màng bọc myelin. U dây thần kinh số VIII là loại u hay gặp trong các bệnh lý ngoại thần kinh, u thường là loại u lành tính, chiếm khoảng 6% tổng số u nội sọ và 85% u ở vùng góc cầu tiểu não, ngày nay nhờ có sự tiến bộ của chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính (CLVT), đặc biệt là cộng hưởng từ (CHT) nên chẩn đoán bệnh tốt và sớm hơn, ngoài ra còn cho ta biết chính xác kích thước, vị trí tính chất khối u, mức độ xâm lấn, chèn ép với tổ chức xung quanh từ đó dề ra phương pháp điều trị thích hợp cho từng trường hợp

Việc điều trị u dây thần kinh số VIII có rất nhiều tiến bộ, như phẫu thuật vi phẫu qua đường mê nhĩ.... Tuy nhiên phẫu thuật u dây VIII vẫn để lại khá nhiều di chứng như rối loạn thăng bằng, tổn thương dây thần kinh VII gây liệt nửa mặt ảnh hưởng rất lớn đến thẩm mỹ .

Gần đây nhiều tác giả đã sử dụng xạ phẫu để điều trị loại bệnh lý này như dung dao gamma (Gamma Knife; GK). Theo nhiều báo cáo trên thế giới sử dụng xạ phẫu GK điều trị u dây thần kinh số VIII rất hiệu quả trong kiểm soát bệnh và đặc biệt là rất ít bị liệt mặt, theo Regis (Pháp) tỉ lệ bảo tồn chức năng khoảng 90-95%

Năm 1968 Leksell người Thụy Điển ứng dụng máy Gamma Knife cổ điển cho điều trị một số u não trong đó có u dây VIII. Dao gamma cổ điển với 201 nguồn coban-60 được sắp xếp thành hình cầu quanh đầu của bệnh nhân. Dao Gamma quay (Rotating Gamma Knife; RGK) là bước cải tiến từ dao Gamma cổ điển. Điều khác so với dao Gamma cổ điển là số nguồn coban-60 ở dao gamma quay chỉ là 30 và cũng được sắp xếp thành dạng hình cầu và có thể quay xung quanh đầu bệnh nhân trong suốt quá trình chiếu nên hiệu quả điều trị cao hơn hẳn so với dao Gamma cổ điển. Tại Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu - Bệnh viện Bạch Mai đã triển khai phương pháp điều trị những khối u và một số tổ chức bệnh lý sọ não bằng dao Gamma quay từ năm 2007. Cho đến nay đã có nhiều trường hợp bệnh lý nội sọ được điều trị bằng phương pháp này trong đó có u dây thần kinh số VIII

2. Các triệu chứng thường gặp của u dây thần kinh số VIII

Bệnh thường diễn biến từ từ và có những triệu chứng riêng biệt.

+ Ù tai là triệu chứng khởi phát hay gặp nhất, bệnh nhân có cảm giác bị ù tai, tiếp theo là đau đầu, tuy nhiên, đau đầu liên quan đến kích thước khối u nhỏ hay lớn gây chèn ép. Bệnh nhân bị suy giảm dần khả năng nghe một bên. Khối u có thể làm mất khả năng nghe thông qua việc gây tổn thương trực tiếp, dần dần lên thần kinh ốc tai (mất khả năng nghe từ từ) hoặc gây mất thính giác đột ngột hoặc thoáng qua nhưng lặp lại do chẹn cấp máu cho thần kinh ốc tai.

+ Điếc: Điếc hoàn toàn hoặc gần hoàn toàn, điếc kiểu tai trong. ù tai có giảm so với giai đoạn đầu. Chóng mặt vẫn nhẹ như trước nhưng hiện tượng mất thăng bằng tăng lên. Nhức đầu tăng nhiều thành những cơn dữ dội.

+ Hội chứng tiền đình kiểu trung ương: Rung giật nhãn cầu theo chiều ngang về bên bệnh, đôi khi có rung giật theo chiều dọc.

+ Triệu chứng của dây thần kinh sọ kế cận                                           

-          Như đau dây thần kinh số V: gây đau và tê mặt

-          Dây thần kinh số VII gây Liệt nửa mặt.

-          Dây thần kinh số VI: gây lác mắt vào trong

-          Các dấu hiệu tiểu não có biểu hiện bằng quá tầm, giảm trương lực, nói khó kiểu tiểu não, đi đứng không vững, đi người say.

- Tăng áp lực nội sọ, nhức đầu, nôn vọt, phù gai thị, dây thần kinh số VII bị liệt. Những bệnh nhân nặng do u lan rộng chèn ép có thể nằm liệt giường, bán mê vừa bị điếc vừa bị mù, vừa nói khó và nuốt khó khi năng có thể tử vong vì hôn mê tăng dần hay vì tụt kẹt hạnh nhân tiểu não.

+ Các đánh giá cần làm khi lâm sàng bệnh nhân có các triệu chứng nghi ngờ u dây thần kinh số VIII

-          Đánh giá xét nghiệm cơ bản để chuẩn bị điều trị

-          Chụp công hưởng từ để đánh giá đặc tính của u để quyết định điều trị

-          Đo thính lực đồ để đánh giá chức năng nghe

-          Khám chuyên khoa tai mũi họng

3. Các phương pháp điều trị bệnh

Có 3 lựa chọn cơ bản để điều trị: 1) Phẫu thuật 2) Xạ phẫu và 3) Theo dõi định kỳ bằng các thiết bị chẩn đoán hình ảnh. Ngoài ra còn có thể dùng xạ ngoài phân liều hoặc xạ trị proton để điều trị

+ Điều trị thuốc trước phẫu thuật như giảm đau, rối loạn tiền tình và giảm áp lực nội sọ, an thần

+ Điều trị vi phẫu thuật với các đường mổ lấy u như; đường xuyên mê đạo, đường xuyên thái dương ngoài màng cứng, đường dưới chẩm bên....

Các biến chứng của phẫu thuật mở có thể gặp

-          Liệt dây thần kinh số VII, gây tình trạng méo miệng, biến chứng này phụ thuộc vào kích thước khối u và kinh nghiệm của phẫu thuật viên, giảm chức năng nghe hoặc điếc, ù tai cũng có thể gặp

-          Biến chứng như rò dịch não tủy qua vết mổ hoặc qua ống Eustachian và tai giữa rò dịch não tủy có thể gây viêm màng não. Một số biến chứng khác có thể liên quan đến cuộc mổ gồm tử vonh, máu tụ trong sọ, máu tụ dưới da, phù nề thân não, tiểu não, viêm màng não, liệt nhẹ nửa người (hemiparesis), nhiễm trùng vết mổ, 1-2%

     + Xạ phẫu; dao gamma quay hoặc dao gamma cổ điển thường áp dụng cho u dây VIII kích thước < 3cm và hoặc bệnh nhân có bệnh lý không phẫu thuật mở được. Theo Nghiên cứu của GS.TS Mai Trọng Khoa (2013) tỉ lệ kiểm soát bệnh của điều trị u dây VIII bằng dao gamma quay là 93% và tỉ lệ bảo tồn dây thần kinh mặt là 94,6%, đến nay hàng trăm bênh nhân u dây thần kinh số VIII đã được xạ phẫu bằng dao gamma quay có kết quả kiểm soát bệnh tốt không cần can thiệp phẫu thuật mở, nhưng bảo tồn được các chức năng thần kinh tốt, nhiều bệnh nhân trở về cuộc sống sinh hoạt tốt

-          Sau đây xin giới thiệu ca lâm sàng u dây thần kinh số VIII kích thước lớn gây đau mặt được điều trị xạ phẫu có kết quả tốt

 Bệnh nhân Trịnh Thị Th nữ 63 tuổi, vào viện do đầu đầu, ù tai, đau tê mặt phải bệnh diễn biến 12 tháng đến đau rất nhiều điều trị thuốc nhiều không đỡ , bệnh nhân được khám chuyên khoa thần kinh và chụp cộng hưởng từ sọ não chẩn đoán u dây VIII Phải kích thước 25 x29 mm, đo faanx truyền thần kinh ốc tai có thấy giảm dẫn truyền thần kinh ốc tai. Bệnh nhân từ chối không đồng ý phẫu thuật mở lấy u được chuyển đến hội chẩn tại hội đồng giáo sư hội chẩn hàng tuần tại trung tâm y học hạt nhân và ung bướu được làm xạ phẫu dao gamma quay

3282 anh 1

Hình 1; Hình ảnh cộng hưởng từ sọ não cho thấy u dây thần kinh số VIII phải dạng đặc, ngấm thuốc mạch, đồng nhất sau tiêm, kích thước u 25 x29mm, dấu hiệu duôi chuột rõ, làm rộng ống tai trong

3282anh 2

Hình 2; Hình ảnh chụp MRI sọ não mô phỏng 3 chiều và lập kế hoạch xạ phẫu u dây VIII phải đường đồng liều bao trọn u với liều 14Gy, xạ phẫu tháng 3/2015

   3282 anh 3

Hình 3; Hình ảnh chụp (CHT) sau 6 tháng cho thấy u hoại tử 1 phần sau xạ phẫu 6 tháng, đau đầu và tê mặt giảm còn ù tai nghe kém, không liệt mặt, chụp CHT u thu nhỏ kích thước còn 22 x25 mm, hoại tử nhiều, giảm ngấm thuốc vùng trung tâm, đo thính lực còn giảm dẫn truyền thần kinh ốc tai nhẹ

Nguồn: ungthubachmai.com.vn

Tin mới hơn:
Tin cũ hơn:

Tem dan Don vi Gen tri lieu 1

logo vinmec

Hỗ trợ  

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
Hotline: 1900575758 phím 2

Clip

Đối tác chiến lược

chung cư imperia garden

Quảng cáo

Banner

Hình ảnh tiêu biểu

Đối tác chiến lược

chung cư imperia garden

Thống kê

Members : 5632
Content : 1268
Web Links : 3
Content View Hits : 358371